Cây bàng vuông trên đảo Lý Sơn – Lê Hồng Khánh


Bàng vuông là giống cây mà người ta dễ dàng tìm thấy ở huyện đảo Lý Sơn. Những năm gần đây hầu như trên mỗi chuyến tàu từ Lý Sơn về đất liền đều có người mang giống cây nầy về trồng trong vườn nhà hoặc tặng bạn bè làm cây cảnh và cũng là một cách lưu lại kỷ niệm về một vùng quê đảo thanh bình, hiếu khách.

Sở dĩ có tên “bàng vuông” vì lá của loài cây nầy tương đối lớn, trông tựa lá cây bàng, quả có hình chóp nón bốn cạnh, hao hao như hình khối vuông. Bàng vuông còn có tên chiếc bàng vì nằm trong họ Lộc vừng (hay còn gọi họ Chiếc –Lecythidaceae) nhưng lá giống lá bàng. Những tên gọi khác của cây nầy là bàng bí, bàng biển…

Ảnh: LHK

Ảnh: LHK

Các tài liệu về thực vật học cho biết cây bàng vuông rụng lá vào mùa đông, ra hoa vào tháng 4 -5 và cho trái vào tháng 10 -12, nhưng ở Lý Sơn, người dân ghi nhận cây bàng vuông ra hoa hầu như quanh năm và không thấy rụng lá vào mùa đông. Hoa bàng vuông có mùi thơm thoang thoảng, nở vào khoảng thời gian chuyển tiếp từ ngày sang đêm, bắt đầu từ khoảng 6- 7 giờ chiều và đến chừng 8 giờ đêm thì mãn khai, khoảng 1 giờ sau cánh và nhuỵ hoa bắt đầu rụng. Quả có đường kính 9 – 11cm, hình chóp nón bốn (đôi khi năm) cạnh, bên trong là lớp xơ xốp dày bao bọc một hạt ,có đường kính 4cm – 5cm. Quả phát tán bằng cách trôi giạt trên biển, có thể đến 2 năm mà không bị hư hỏng.

Ở Việt Nam, bàng vuông xuất hiện ở các đảo Hoàng Sa, Trường Sa, Cồn Cỏ, Lý Sơn, Côn Sơn, Thổ Chu, Phú Quốc, Bạch Long Vĩ… 

Hiện nay bàng vuông đã được trồng hầu như ở khắp các tỉnh thành trong cả nước. Riêng tại huyện đảo Lý Sơn, cây bàng vuông hiện diện khắp nơi trên đảo, kể cả ở hòn nổi Mù Cu ở phía đông, xã An Bình (đảo Bé, cù lao Bờ Bãi), ở phía bắc, nơi chưa tìm thấy mạch nước ngọt trong lòng đất. Những cây bàng vuông trồng ở chùa Hang hoặc ven biển thôn Đông, xã An Hải có tuổi thọ hàng trăm năm, thân cây tạo hình khá đẹp.

Ảnh: LHK

Ảnh: LHK

Do có sự xuất hiện với mật độ khá cao của cây bàng vuông ở quần đảo Trường Sa nên nhiều người cho rằng, những cây được trồng trong đất liền, hoặc các đảo ven bờ hiện nay có nguồn gốc từ các quần đảo ngoài khơi biển Đông, và do những người từng có mặt ở đó (thuỷ thủ, kỹ thuật viên, nhà thám hiểm, du khách, binh lính…) mang về trồng. Ý kiến nầy chưa thực sự có sức thuyết phục. Chính sử triều Nguyễn nhiều lần ghi chép sự kiện thuỷ thủ đội Hoàng Sa được triều đình sai phái ra công cán trên các quần đảo Hoàng Sa, Bắc Hải (Trường Sa) được lệnh mang theo hạt giống các loài cây để gieo trồng trên đảo. Phải chăng bàng vuông cùng với mù u, phong ba là quần thể thực vật được mang giống từ đất liền hoặc đảo ven bờ ra trồng ở đảo xa và có khả năng thích ứng với khí hậu khắc nghiệt ở nơi mới? Từ Trường Sa -cây bàng biển lại trở về đất liền và đảo ven bờ theo hành trình ngược lại.

Dĩ nhiên, đây cũng chỉ là giả thuyết mang tính phỏng đoán mà thôi. Hành trình của cây bàng vuông sẽ là đề tài thú vị của các nhà nghiên cứu. Song, với mỗi người Việt Nam, người Lý Sơn, từ lâu bàng vuông đã trở thành loài cây nhắc nhở mọi người về chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc trên các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: